Diario + Dosier: Tema 3 - A ensinanza-aprendizaxe e certificación das linguas estranxeiras polas institucións internacionais

Boas tardes lectoras e lectores!

Benvidas e benvidos a miña última entrada para a materia de As Linguas Estranxeiras no Contexto Nacional e Internacional! Hoxe quero falarvos sobre o último tema que tratamos na aula coa profesora Carla Bouzada: a ensinanza-aprendizaxe e certificación das linguas estranxeiras polas institucións internacionais. Este abarca diferentes aspectos: as persoas involucradas no proceso de ensinanza-aprendizaxe (das linguas estranxeiras), os métodos para a aprendizaxe destas, os tipos de actividades, o papel do erro e a interlingua, a avaliación, e as institucións involucradas na certificación. A continuación, comentarei brevemente algúns destes puntos e tamén a actividade que realizamos para traballar o tema. 

Os usuarios que están involucrados no proceso da ensinanza-aprendizaxe son os seguintes: as autoridades educativas, os/as autores/as de manuais e responsables de deseño de cursos, as persoas relacionadas cos exames e cualificacións, o profesorado e o alumnado. Cada un destes usuarios ten unha función distinta, e é o conxunto de todas que fai posible a ensinanza e aprendizaxe dunha lingua. Por exemplo, o papel das autoridades educativas consiste en especificar os obxectivos da aprendizaxe, mentres que o alumnado ten a responsabilidade de amosar iniciativa para facilitar a autoaprendizaxe, xa que unha vez rematada a etapa educativa formal, a aprendizaxe das linguas pasará a ser autónoma, o que fai que o desenvolvemento da capacidade de aprender sexa moi importante. 

En canto á metodoloxía, o MCER non pode dicirnos cal usar en concreto, senón que ten que estar aberto a todas. O que fai o Marco é ofrecer unha serie de aspectos a tratar que derivan de prácticas existentes, pero non desenvolve os métodos a través dos cales poden traballarse. Por exemplo, algunhas das opcións que presenta de cara a aprendizaxe dunha lingua son: a exposición directa a un uso auténtico da L2 (ex: cara a cara, escoitando gravacións, vendo programas da televisión, etc); a exposición directa a enunciados falados e textos escritos en L2; mediante a participación directa en situacións comunicativas auténticas en L2 (ex: a través dunha conversación cunha persoa nativa); mediante a participación directa en tarefas elaboradas en L2; mediante a combinación de exercicios de repetición e actividades de explotación a través da L1 como lingua de explicación; ou mediante a combinación dalgunhas das actividades mencionadas. Respecto ao profesorado, este ten un papel moi importante no proceso de ensinanza-aprendizaxe dunha lingua estranxeira, polo que as súas destrezas para ensinar e dirixir a aula, as súas capacidades, os seus coñecementos, xunto con outros aspectos, son factores primordiais a ter en conta. Do mesmo xeito, o alumnado tamén presenta unha posición importante dentro do proceso, sendo responsable de participar e colaborar co profesorado e compañeiras/os. 

En relación co apartado da metodoloxía, realizamos unha actividade por grupos que consistía en investigar brevemente sobre diferentes métodos. No caso do meu grupo encargámonos da metodoloxía de Resposta Física Total (ou TPR do inglés Total Physical Response). Mentres procurábamos información tivemos que preparar unha breve presentación, para o que usamos a ferramenta genial.ly. Desde o meu punto de vista, esta metodoloxía conta coa vantaxe de que é moi dinámica e activa, o que pode axudar a manter o interese do alumnado durante a clase e a facilitar a aprendizaxe, aínda que penso que é máis axeitada para os máis pequenos, e non tanto para adultos. Cada grupo expuxo a presentación sobre o seu método ante a clase, parte da actividade que me pareceu moi interesante porque así todas as persoas puidemos aprender un pouco sobre cada un. Nesta imaxe déixovos  un enlace para acceder á presentación do meu grupo. 

Outro aspecto que mencionamos sobre a aprendizaxe das linguas foron as diferentes destrezas que se traballan, divididas en receptivas (comprensión lectora e oral) e produtivas (expresión escrita e oral). A comprensión lectora refírese á capacidade para reaccionar ante un texto escrito, é dicir, como comprendemos un texto a nivel léxico, xeral, e en base ao noso coñecemento do mundo, xa que a maneira en que enfoquemos a nosa lectura pode variar segundo o que procuremos neste. A comprensión oral é a capacidade que temos para dar sentido a un discurso oral, e como acontecía ao ler un texto escrito, non escoitamos sempre do mesmo xeito, xa que depende dos aspectos aos que teñamos que prestar particular atención. A expresión escrita está relacionada coa produción de textos para comunicar algo a alguén. Neste caso, as pautas que utilicemos para escribir dependen do tipo de mensaxe que queiramos transmitir e da persoa a quen vai dirixido. Por último, a expresión oral fai alusión á capacidade para comunicarnos con outras persoas. Para isto, hai que ter en conta os diferentes factores que afectan as nosas interaccións, como o contacto visual, as expresións faciais, a fluidez e a precisión, entre outros. 

Para rematar, tamén comentamos o papel que ten "o erro" na ensinanza das linguas. Para comprender este punto é importante saber que o erro é un fallo cometido polo alumno/a porque intenta facer referencia a algo por encima do seu nivel lingüístico ou de procesamento, polo que non se pode autocorrixir. Ademais, tamén é necesario coñecer o que é a interlingua: sistema que o/a estudante constrúe a medida que vai aprendendo a L2, e que polo tanto está influído pola L1. Hai que ter en conta que está en continua evolución, xa que o alumnado procesa, analiza e reorganiza a interlingua. En suma, esta constitúe unha etapa necesaria no proceso de aprendizaxe porque axuda a identificar os erros e como mellorar para falar a L2 correctamente. 

E ata aquí a entrada de hoxe, a través da cal xa coñecemos os diferentes aspectos que forman parte da aprendizaxe das linguas estranxeiras! Espero que fose interesante, e graciñas por acompañarme nesta aventura de "bloguera"!

Iria.

Diario + Dosier: Tema 4 - Os niveis de referencia da aprendizaxe das linguas e o desenvolvemento de competencias

Ola de novo!

Como tema para a entrada de hoxe temos os niveis de referencia da aprendizaxe das linguas e o desenvolvemento de competencias. Imos comentar as competencias do MCER, tanto xerais como da comunicación lingüística en particular, xa que nesta materia temos maior interese na aprendizaxe das linguas estranxeiras. Primeiro describirei as competencias do MCER brevemente, centrándome en como están divididas e que aspectos traballan, e despois comentarei algunhas actividades que realizamos na aula en relación a este tema. 

O MCER fai distinción entre dous tipos de competencias: as xerais, que non están conectadas de forma directa coa lingua pero podemos recorrer a elas para levar a cabo diferentes accións; e as comunicativas, que permiten a unha persoa intervir a través de medios lingüísticos concretamente. As competencias xerais divídense en catro grupos: o saber, o saber facer, o saber ser, e o saber aprender. O saber, ou coñecemento declarativo, abarca os coñecementos sobre o mundo, socioculturais e interculturais. O saber facer refírese á capacidade dunha persoa para desenvolver destrezas e habilidades prácticas e interculturais. O saber ser, ou competencia existencial, está centrado nas actitudes e motivacións das persoas fronte a novas experiencias, xunto a outras características como os valores, as crenzas e diferentes factores da personalidade, aspectos moi importantes que poden afectar á capacidade de aprendizaxe do alumnado. Por último, o saber aprender reflicte a capacidade do alumnado para observar e participar en novas experiencias e incorporar estes novos coñecementos aos seus previos, capacidade que se desenvolve a medida que avanza a aprendizaxe da lingua. 

As competencias comunicativas están relacionadas coa lingua, e divídense nas seguintes categorías: lingüística, que abrangue as competencias léxica, gramatical, fonolóxica, e ortográfica, entre outras; sociolingüística, que inclúe os marcadores lingüísticos de relacións sociais, as normas de cortesía, e o dialecto e acento; e pragmática, que se divide en discursiva e funcional. As competencias lingüísticas miden diferentes aspectos das linguas, como a riqueza e dominio do vocabulario, a corrección gramatical, a competencia fonolóxica (pronunciación), e as competencias ortográfica e ortoépica. Cabe destacar que a complexidade dos sistemas lingüísticos e a constante evolución pola que pasan as linguas fai que sexa complicado elaborar unha descrición completa destas. A competencia sociolingüística traballa a dimensión social da lingua, o que inclúe marcadores sociais, como os saúdos e as formas de tratamento; normas de cortesía, as cales varían segundo a cultura e poden dar lugar a malentendidos se non se teñen os coñecementos básicos; expresións de sabedoría popular, como refráns; diferenzas de rexistro, que indican o nivel de formalidade das expresións lingüísticas que varían segundo o contexto; e dialecto e acento, xa que se recomenda que o alumnado estea informado sobre a variedade e connotacións sociais que estes factores presentan. Para rematar, a competencia pragmática divídese na competencia discursiva, capacidade que amosa o alumnado para ordenar oracións en secuencias coherentes na lingua a aprender, e na competencia funcional, capacidade que amosa o alumnado para utilizar o discurso falado e os textos escritos para comunicarse en situacións concretas. 

Desde o meu punto de vista, o apartado sobre o coñecemento declarativo é o máis interesante, xa que sempre me gustou aprender sobre as diferentes culturas do mundo. Penso que a lingua e a cultura están conectadas en certos aspectos, polo que cando aprendemos unha lingua non está de mal aprender un pouco sobre a cultura do país, ou países, onde se fala, para así enriquecer máis os nosos coñecementos. Respecto a este tema, gustaríame destacar dúas actividades que realizamos na aula. A primeira consistiu en ver o vídeo "The danger of a single story", charla TED de Chimamanda Ngozi Adichie, escritora nixeriana. Eu xa tiña visto este vídeo, é paréceme que, ademais de ser moi interesante, a mensaxe que transmite é moi importante. Non podemos reducir ás persoas aos estereotipos que temos sobre a súa cultura ou país, especialmente porque os estereotipos tenden a estar fundamentados nunha perspectiva ignorante e en moitas ocasións despectiva. Nas palabras de Adichie: "unha única historia crea estereotipos. E o problema cos estereotipos non é que non sexan certos, senón que están incompletos. Fan que unha historia se converta na única historia." É importante que non rebaixemos os nosos coñecementos a estes estereotipos, e mostremos interese polas diferentes culturas e tradicións doutros lugares, e polas diferentes historias que poda aportar cada persoa. A segunda actividade estaba relacionada co vídeo, e consistía en comentar entre todos e todas experiencias propias relacionadas cos estereotipos sobre o noso país. Xa coñecemos os estereotipos sobre España, e aínda que moitos tenden a ser acertados, nunca se sabe con que che poden sorprender no estranxeiro! Gustoume moito compartir estas anécdotas porque foi divertido á vez que interesante e serviu para dinamizar a parte teórica do tema e crear un bo ambiente na aula. 

En conclusión, é importante coñecer as competencias que queremos traballar, para así poder enfocar a nosa aprendizaxe. Aínda que as competencias comunicativas son máis específicas á hora de aprender unha lingua estranxeira, tamén é importante ter en conta as competencias xerais, porque a mellor maneira de avanzar na nosa aprendizaxe vai ser traballando gradualmente todos estes aspectos que ambos tipos de competencias abarcan. Por último, quería recomendarvos que vexades o vídeo de Chimamanda N. Adichie, xa que é unha charla moi interesante da que podemos aprender moito. 

Espero que vos gustase a entrada! 

Iria. 

Diario + Dosier: Tema 2 - O Marco Común Europeo de Referencia para as Linguas: obxectivos, métodos e prioridades da política lingüística europea

Bos días queridas lectoras e lectores!

Hoxe traio unha nova entrada na que vos quero falar sobre o MCER. "E que é isto?" diredes. Pois MCER é a abreviatura de "Marco Común Europeo de Referencia (para as Linguas)" ou "Common European Framework of Reference (for Languages)". Como o seu nome indica, este estándar serve como base para determinar os currículos europeos da aprendizaxe das linguas, especificando os diferentes pasos a seguir para alcanzar os distintos niveis de competencia nunha lingua estranxeira. Este non só indica as pautas necesarias para que sexa posible comunicarse e comprender a lingua, senón que tamén comprende o contexto cultural desta. Ademais, a existencia deste marco facilita a colaboración entre as institucións educativas dos diferentes países de Europa e o recoñecemento dos certificados entre estes. En suma, o que o MCER pretende é facer da diversidade das linguas e culturas europeas unha fonte de enriquecemento, facilitando a comunicación e a interacción entre estas para así fomentar a mobilidade entre os distintos pobos europeos e o rexeitamento á discriminación que poida existir entre estes. 

Agora que xa coñecemos mellor que é o MCER, imos falar cun pouco máis de detalle sobre este. Para comezar, é importante destacar que o marco está fundamentado nunha serie de criterios, a través dos cales se pretende asegurar que os coñecementos e destrezas específicos sobre o uso da lingua sexan tan amplos como sexa posible, que existan puntos de referencia para medir o progreso e permitan unha avaliación continua, que a información que este proporciona sexa clara e coherente, que non sexa imposto un único sistema de ensinanza-aprendizaxe á vez que non estea suxeito a ningunha teoría/práctica lingüística e educativa, e que o marco poda ser aplicado aos diferentes fins que conforman a aprendizaxe das linguas. Outro aspecto significativo son os niveis comúns de referencia establecidos no MCER, os cales deben ser axeitados para os diferentes posibles contextos. Existen dúas dimensións diferentes á hora de medir o dominio dunha lingua, a vertical e a horizontal. A dimensión vertical, constituída polos niveis comúns de referencia, serve para describir o grao de dominio dunha lingua que posúe un usuario, mentres que a dimensión horizontal componse duns parámetros que describen o uso da lingua e a habilidade que amosa un usuario á hora de utilizala. Para finalizar, o MCER adopta un enfoque centrado na acción. Isto quere decir que a aprendizaxe da lingua está orientada a que as persoas desenvolvan as competencias necesarias, tanto xerais como lingüísticas. A meta é que a través destas competencias, as persoas poidan moverse en diferentes contextos e realizar actividades que promovan a apredizaxe da lingua, centrándose na produción e comprensión de mensaxes referentes a ámbitos específicos en dita lingua. 



Co fin de facer esta lección sobre o marco de referencia máis entretida, realizamos dúas actividades na aula. A primeira actividade consistía en facer un pequeno test para autoavaliar a nosa competencia lingüística no idioma estranxeiro. Se clicades na imaxe a continuación deste parágrafo accederedes á ferramenta deseñada polo Centro Europeo de Linguas Modernas do Consello de Europa para facer o test. Aínda que facer unha autoavaliación realista sobre as capacidades dun mesmo non é sempre doado, esta ferramenta pode ser útil se queremos facer un cálulo aproximado do nivel que cremos ter nunha lingua estranxeira. Ademais, se investigamos un pouco pola páxina web, esta tamén ofrece xogos relacionados cos idiomas, como por exemplo diferentes cuestionarios culturais sobre linguas, e outras fontes de curiosidades lingüísticas, como por exemplo, a miña favorita, sobre frases feitas usando cores en diferentes idiomas, ou sobre palabras que son iguais en varios idiomas pero teñen significados distintos. 



A seguinte actividade que realizamos consistía en crear un curso seguindo as indicacións do MCER, é dicir, planear o nivel do alumnado, os ámbitos e tarefas a traballar, as estratexias a seguir, os obxectivos a conseguir, o método de avaliación, e outros aspectos relevantes. Para isto dividímonos en grupos de tres persoas e escollemos a temática da nosa tarefa: no meu grupo ideamos un curso baseado no estudo de aspectos culturais a través da literatura, dirixido a un grupo de emigrantes retornados xa xubilados que contan cun nivel B1 de portugués e queren recuperar a fluidez na lingua equivalente á dun B2. A través desta actividade puiden comprender mellor o funcionamento do MCER, xa que me parece unha ferramenta máis complicada do que aparenta ser. Ademais, tamén penso que crear o noso propio curso é unha idea creativa que axuda a dinamizar estas aulas máis teóricas e facelas máis entretidas.

Como conclusión sobre esta entrada, vou destacar a importancia de coñecer o MCER. A día de hoxe, a maioría de exames e elementos que conforman os programas da ensinanza das linguas estranxeiras en Europa parten da base común que proporciona este marco. Este serve para fomentar o desenvolvemento e práctica eficaz na aprendizaxe dun idioma, incluíndo tamén coñecementos sobre aspectos culturais dos lugares de onde proveñan as diferentes linguas. En poucas palabras o MCER é unha escala de avaliación da competencia lingüística dunha persoa, e o criterio de homologación de diferentes títulos co fin de promover a mobilidade entre os países do continente europeo. Por esta razón, é importante coñecelo e saber como funciona para estar informados sobre a nosa aprendizaxe de idiomas.

Vémonos na próxima entrada!

Iria.

Diario + Dosier: Tema 1 - A ensinanza das linguas no presente modelo educativo, nacional e autonómico

Boas tardes amigas e amigos!

Nesta entrada quero falar sobre o primeiro tema que tratamos na aula: a evolución do papel das linguas estranxeiras no sistema educativo español dende a primeira metade do século XX ata hoxe. Penso que é unha cuestión interesante, xa que, por exemplo, considerando a forza que ten o inglés hoxe en día como primeira lingua estranxeira na educación española, chama a atención que ata os anos 50 a lingua estranxeira predominante fora o francés. Tamén, outro aspecto salientable é como o estudo da lingua estranxeira foi gañando cada vez máis peso no sistema educativo, de forma que se pasou de estudar unha única lingua estranxeira a partir dos dez anos, a estudar dúas comezando coa primeira na etapa de educación infantil e coa segunda a partir dos once anos. Dende o meu punto de vista, é importante fomentar un estudo positivo das linguas estranxeiras, porque a día de hoxe vivimos nunha sociedade global, e é imprescindible coñecer algunha lingua internacional, aparte das linguas maternas. 

A maiores do sistema educativo español e as súas ensinanzas de réxime xeral, cabe destacar o papel das Escolas Oficiais de Idiomas. Como ensinanza de réxime especial, a día de hoxe as EEOOII teñen un papel primordial na ensinanza das linguas. Un aspecto interesante sobre estas é o feito de que a primeira Escola Oficial de Idiomas abrise no ano 1911 (propiamente como Escola Central de Idiomas, máis foi o proxecto que serviu de base para o establecemento do resto de escolas), xa que polo menos eu pensaba que eran unhas institucións máis recentes. Tamén é notable observar como estas pasaron de ofertar unicamente tres idiomas (francés, alemán e inglés) a máis de vinte, nos que se inclúen o coreano, o árabe e o ruso entre outros (aínda que isto depende da escola). Paréceme marabilloso que oferten unha variedade tan ampla, porque fomentan e facilitan a aprendizaxe destes idiomas. 


Durante a clase, tras finalizar a explicación teórica, realizamos unha actividade que consistía en procurar información sobre o papel das linguas estranxeiras nas distintas modalidades da Formación Profesional. Para levar isto a cabo, dividimos a clase en tres grupos diferentes, e no meu grupo traballamos o tema da Formación Profesional Básica. Respecto a organización desta tarefa, decidimos procurar, entre todos os membros do grupo, información de interese que puidera ser relevante en canto a este tema. As páxinas que usei maiormente para procurar información foron a páxina da Xunta de Galicia e a páxina do Ministerio de Educación. Primeiro centreime na busca dos requisitos necesarios para acceder á FP Básica, e a continuación na procura sobre a presenza das linguas estranxeiras neste tipo de formación. Desafortunadamente, aquí atopei certos problemas á hora de encontrar datos exactos sobre a distribución da materia en lingua estranxeira. Non atopei ningún currículo das materias común ás diferentes modalidades, senón que hai un distinto para cada unha delas. Tras a comprobación de varios, observei que o estudo do inglés coincidía nestes, máis para afirmar con certeza que é o mesmo caso en todas as modalidades estas terían que ser comprobadas unha a unha.

A información atopada explicaba que a materia da Lingua Estranxeira (inglés) forma parte do módulo de Comunicación e Sociedade (I e II), no que tamén entran as materias de Lingua Castelá, Ciencias Sociais, e a Lingua Cooficial nos casos que proceda (por exemplo, en Galicia esta sería Lingua Galega), e que este módulo ocupa un total de 240 horas sumando ambos cursos. Respecto ao número de horas dedicadas á lingua estranxeira, atopamos que na parte I do módulo dedícanselle 59 horas, e na parte II, unicamente 34. Non obstante, non sabemos se isto é aplicado a todos os títulos ou só a algúns. A través dun artigo do ano 2016 do xornal El Periódico de Aragón puiden observar que a Diputación General de Aragón reducira o número de horas dos módulos comúns da FP Básica para evitar o abandono escolar, mais non atopei ningunha información relevante a Galicia, ou ao resto do país, polo que non se sabe se outras comunidades adoptaron as mesmas medidas, ou algunha diferente. Ademais, isto tamén indica que, se estes cambios non se promoven nas demais provincias e comunidades, non todos os lugares dedicarían as mesmas horas ao estudo da lingua estranxeira. Así mesmo, tamén existe a posibilidade de que nas comunidades onde non hai unha lingua cooficial, máis horas serán dedicadas ás materias restantes, xa que as horas do módulo serán repartidas entre tres e non catro materias. Por último, respecto a este tema, nos documentos oficiais indícase que a FP Básica ten como referente ao currículo das materias da ESO incluídas no bloque común correspondente, o cal non parece fácil de reducir a 59 ou 34 horas.

Como conclusión, penso que este tema é interesante porque puiden observar a evolución da presenza das linguas estranxeiras no sistema educativo e o proceso de desenvolvemento das Escolas Oficiais de Idiomas. Respecto a tarefa, só podo destacar que, dende a miña opinión, o papel que desenvolven as linguas estranxeiras na Formación Profesional Básica é máis ben escaso, e da a sensación de que a súa ensinanza é vista como algo secundario e complementario intentando basearse no que sería estudado na ESO, pero dificultando a adquisición dos coñecementos correspondentes. A maiores, tamén teño que destacar a dificultade previamente mencionada á hora de procurar información sobre a FP Básica e a súa distribución de materias, xa que o feito de que non atopara un currículo común a todas as modalidades fixo que non fose doado encontrar datos máis específicos, neste caso, sobre o estudo das linguas estranxeiras.

Espero que esta entrada fora do voso interese!

Iria.

P.D.: Aquí vos deixo unha breve presentación sobre o papel das linguas estranxeiras na Formación Profesional Básica, onde atoparedes a información máis sintetizada!